ANA SAYFA
ENGLISH

Karatepe

Karatepe Geç-Hitit kalesi (Aslantaş olarak da bilinir) Osmaniye ilinin Kadirli ilçesi yakınlarındadır. Saimbeyli'de ilkokul öğretmeni olan Erol Kuşcu'dan gelen bilgiler doğrultusunda 1946 yılında arkeologlar Helmut Bossert ve Halet Çambel tarafından keşfedilmiştir. Kazızlar Helmut Bossert başkanlığında 1947-1951 arasında yapılmış, 1952'den itibaren Halet Çambel başkanlığında aralıklı olarak 1990lara kadar devam etmiştir. Kale ve çevresi 1958'de milli park ilan edilmiştir. Aslantaş barajının inşasından sonra tepe, baraj içinde bir yarımada üzerinde kalmıştır. Karatepe kalesi günümüzde açık hava müzesi olarak gezilebilmektedir. Karatepe Açık Hava Müzesi, UNESCO Dünya Miras Geçici Listesinde, Karatepe yazıtları da UNESCO Dünya Belleği Kütüğünde yer almaktadır.

Kaleyi güneydeki ovalardan başlayıp iç Anadolu düzlüklerine uzayan kervan yolu batıdan, Ceyhan nehri (antik dönemdeki adıyla Pyramos) – şimdi Aslantaş Baraj gölü - ise doğudan kuşatır. Kalenin yüksek kulelerle çevrili ‘T’ şeklinde planlanmış iki anıtsal kapısı vardır. Her iki kapıda da iki kule arasındaki geçitte, bazalt kaya üzerine oturtulmuş dikey mil üzerinde dönebilen iki kanatlı ahşap kapıdan sonra yer alan sağlı sollu iki odayı geçerek kaleye girilmekteydi. Güney kapısının iç tarafındaki kutsal alanda çift boğalı kaidesi üzerinde Fırtına Tanrısı heykeli yeralır. Heykel restore edildikten sonra özgün yerine dikilmiştir. Her iki kale kapısındaki iç duvarlar bazalt taşlardan işlenmiş, kültürel, mitolojik ve günlük yaşamdan sahnelerin tasvir edildiği rölyef ve yazıtlarla kaplı ortostatlar, aslan heykelleri ve sfenkslerle bezenmiştir. Her iki kapıdaki heykel ve ortostatlar üzerinde hem Fenikece ve hem de Luvice yazılmış bir kitabe vardır. Aynı metin Fırtına Tanrısı heykeli üzerinde de Fenikece tekrar edilmiştir. Yazıt bu dillerdeki bilinen en uzun ikidilli metindir ve Luvi hiyerogliflerinin çözülmesinde önemli rol oynamıştır.

Yazıttan, kalenin Azatiwada adlı bir kişi tarafından kurulduğu ve bu kişinin kaleye Azatiwadaya ismini verdiği anlaşılmaktadır. Azatiwada'nın bir unvanı belirtilmemiştir ancak "efendim" diye bahsettiği Adanawa kralının vekili veya yüksek mevkili bir görevlisi olduğu anlaşılmaktadır. Bugünkü Adana şehrine de ismini veren Adanawa, bölgedeki Geç Hitit dönemi krallığı Hiyawa'nın (Asur kaynaklarında Que/Quwe) bir diğer ismi veya bir parçasıdır. Metinde bahsedilen kral Awariku'nun ismi Hasanbeyli yazıtında da geçmektedir. Ayrıca, kral Awariku'nun ismi, Çineköy, İncirli ve Cebelireis yazıtlarında geçen Hiyawa/Que kralı Warika ile de karşılaştırılmaktadır ancak bunların hangilerinin aynı kişi olduğu konusu tartışmalıdır. Karatepe yazıtları yaklaşık olarak MÖ 8. yüzyılın son yıllarına tarihlenmektedir. O dönemde zaten Asur'un bir vasalı olan Hiyawa/Que krallığı, en geç Asur kralı Esharhaddon (MÖ 680-669) döneminde kalıcı olarak bir Asur eyaleti haline gelmiştir.


Büyük boy görmek için resimlere tıklayınız.

Yerleşke

Yerleşke planı - Çambel ve Özyar, 2003'ten uyarlanmıştır Uydu fotoğrafı ve yerleşke planı - Google Earth, 2008

Güney Kapısı
Güney Kapısı Planı - Çambel ve Özyar, 2003'ten uyarlanmıştır Güney kapısının güneyden görünümü - T. Bilgin, 2009 Güney kapısının kuzeyden görünümü - B. Bilgin, 2009

Güney Kapısı - Sağ Duvar
Güney Kapısı, Sağ Duvar - T. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Duvar, SVR 7 - E. Anıl, 2009 Güney Kapısı, Sağ Duvar, SVR 5–6 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Duvar, SVR 4 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Duvar, SVR 3 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Duvar, SVR 2 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Duvar, SVR 1 - T. Bilgin, 2009

Güney Kapısı - Sol Duvar
Güney Kapısı, Sol Duvar - T. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sol Duvar - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sol Duvar, SVL 2 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sol Duvar, SVL 3 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sol Duvar, SVL 4–5 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sol Duvar, SVL 7 - B. Bilgin, 2009

Güney Kapısı - Sağ Oda
Güney Kapısı, Sağ Oda - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 19 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 18 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 17 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 16 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 15 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 14 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 10–13 - T. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 13 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 12 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 11 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 10 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 9 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 8 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 3–7 - T. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 7 - B. Bilgin, 2015 Güney Kapısı, Sağ Oda, SKR 6 - B. Bilgin, 2015

Güney Kapısı - Sol Oda
Güney Kapısı, Sol Oda - T. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sol Oda - E. Anıl, 2009 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 1–7 - E. Anıl, 2009 Künye Yazıtı (KARATEPE 4), Güney Kapısı, Sol Oda - T. Bilgin, 2009 KARATEPE 3 Yazıtı, Güney Kapısı, Sol Oda - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 7 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 8–14 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 8 - C. Süer, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 9 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 10 - C. Süer, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 11 - C. Süer, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 12 - C. Süer, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 13–14 - B. Bilgin, 2009 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 15–21 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 15–17 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 21 - E. Anıl, 2015 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 21 - E. Anıl, 2009 Güney Kapısı, Sol Oda, SKL 21 - T. Bilgin, 2009

Fırtına Tanrısı Heykeli ve Fenikece Yazıt
Fırtına Tanrısı - B. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - B. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - E. Anıl, 2009 Fırtına Tanrısı - B. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - E. Anıl, 2009 Fırtına Tanrısı - T. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - E. Anıl, 2009 Fırtına Tanrısı - T. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - T. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - T. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - B. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - T. Bilgin, 2009 Fırtına Tanrısı - T. Bilgin, 2009

Kuzey Kapısı
Kuzey Kapısı Planı - Çambel ve Özyar, 2003'ten uyarlanmıştır Kuzey Kapısı - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı - B. Bilgin, 2009

Kuzey Kapısı - Sol Duvar
Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 0–1 - E. Anıl, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar - T. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 1 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 2 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 3–5 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 5–6 - C. Süer, 2015 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 7 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 8–9 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 10 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Duvar, NVL 11–12 - B. Bilgin, 2009

Kuzey Kapısı - Sağ Duvar
Kuzey Kapısı, Sağ Duvar - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 11–13 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 11–13 - E. Anıl, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 10–11 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 9 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 7–8 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 5–6 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 2–4 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Duvar, NVR 1 - B. Bilgin, 2009

Kuzey Kapısı - Sol Oda
Kuzey Kapısı, Sol Oda - T. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 1 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 2 - E. Anıl, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 3–4 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı Doğu, Sol Oda, NKL 5 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 6–8 - T. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 10 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 11 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 12 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 9–12 - E. Anıl, 2009 Kuzey Kapısı, Sol Oda, NKL 12 temel taşı - T. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, NKL 12 ve temel taşları - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, NKL 12 ve temel taşları - T. Bilgin, 2009

Kuzey Kapısı - Sağ Oda
Kuzey Kapısı, Sağ Oda - E. Anıl, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda - T. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 21 - T. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 21 temel taşı - T. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 21 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 21 temel taşı - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 20 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 18–19 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 17 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 16 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 15 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 13 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 12 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 11 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 10 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 9 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 7 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 6 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 5 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 3 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 2 - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 1 - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 3 temel taşları - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 3 ve 2 temel taşı - B. Bilgin, 2015 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 2 ve 1 temel taşı - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 1 temel taşı - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 1 temel taşı - B. Bilgin, 2009 Kuzey Kapısı, Sağ Oda, NKR 1 temel taşı - T. Bilgin, 2009


İlgili yayınlar:
Bossert, Th. et al, Karatepe Kazıları / Die Ausgrabungen auf dem Karatepe, TTK V no 9, Ankara, 1950.
Çambel, H. Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Vol. 2: Karatepe-Aslantaş, Berlin, 1999.
Çambel, H. ve A. Özyar Karatepe-Aslantaş, Azatiwataya, die Bildwerke, Mainz am Rhein, 2003.
Hawkins, J. D. Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Vol 1, Berlin, 2000: 38–71.
Hawkins, J. D. ve A. Morpurgo Davies, "On the Problems of Karatepe: The Hieroglyphic Text," AnSt 28, 1978: 103–19.
Hawkins, J. D. Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Vol 3, Berlin, 2024: 178–87, 296–99.
Orthmann, W. Untersuchungen zur späthethitischen Kunst, Bonn, 1971.
Özyar, A., "Architectural Reliefs in Anatolia through Time: Contextualizing the Gate Sculptures of Karatepe-Aslantaş/Azatiwataya," Identifying Changes, 2003: 107–15.
Özyar, A., "Signs beyond boundaries: The visual world of Azatiwataya," OBO 295, 2021: 476–516.
Payne, A. Iron Age Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Atlanta, 2012: 20–42.
Röllig, W., "'Und ich baute starke Festungen an allen Enden auf den Grenzen…': Zur Bedeutung der Inschriften und Reliefs vom Karatepe-Aslantaş," Lag Troia in Kilikien?, 2011: 115–33.
Winter I. J. "On the Problems of Karatepe: The Reliefs and their Context," AnSt 29, 1979: 115–51.
Deshayes, J., M. Sznycer, and P. Garelli. "Remarques sur les monuments de Karatepe," RA 75, 1981: 31–60.
Younger, Jr., K. L. "The Phoenician Inscription of Azatiwada: an Integrated Reading," JSS 43, 1998: 11–47.
(Kısaltmalar için bknz.)


Resim kaynakları:
Google Earth, 2008.
Tayfun Bilgin, 2009.
Bora Bilgin, 2009, 2015.
Ertuğrul Anıl, 2009, 2015.
Cuneyt Süer, 2015.
AZATİVADAS’ın SÖYLEMİ
(Luvice yazıtın A. Payne'e (2012) ait İngilizcesinden çevrilmiştir)

Ben Azativadas'ım, Adanava hükümdarı Avarikus’un yücelttiği, Güneş tanrısının adamı ve Tarhunza'nın (Fırtına Tanrısı) hizmetkarı. Tarhunza beni Adanava kentinin anası ve babası yaptı ve ben Adanava kentini geliştirdim. Adanava ülkesini genişlettim, hem batıya, hem de doğuya doğru, ve benim günlerimde Adanava kentinde refah, bolluk, ve zenginlik vardı. Pahara’nın tahıl ambarlarını doldurdum; ata at kattım, orduya ordu, kalkana kalkan, herşeyi Tarhunza ve tanrıların (yardımıyla).

Kibirlilerin kibirlerini kırdım, ülkedeki tüm kötüleri ülke dışına attım. Efendimin evine yararlı oldum, efendimin ailesi için herşeyi yaptım. Onların babalarının tahtına oturmasını sağladım. Bütün krallar da adaletim, bilgeliğim ve iyiliğimden dolayı beni babaları olarak kabul ettiler.

Kötü kişilerin, Muksas'ın evine itaat etmeyen soyguncuların olduğu bütün sınırlarımda sağlam kaleler kurdum. Ve ben, Azativadas, hepsini ayağımın altına aldım. Oralarda yeni kaleler kurdum ki Adanava barış içinde yaşasın. Ve batıda benden önceki kralların fethedemediği güçlü kaleleri fethettim. Onları ben, Azativadas, fethettim ve onları aşağı getirdim ve sınırlarımın doğusuna doğru yerleştirdim. Böylece oraya Adanavalıları yerleştirdim.

Ve benim günlerimde Adanava sınırlarını hem batıya hem doğuya doğru ve hatta önceleri korkulan, erkeklerin bile ıssız yollarında yürümeye korktukları yerlere genişlettim ki benim günlerimde kadınlar bile iğlerini çevirerek (rahatça) gezinmektedir. Benim günlerimde bolluk, zenginlik ve refah vardı ve Adanava şehri ve Adanava ülkesi huzur içinde yaşıyordu.

Ben bu kaleyi kurdum ve ona Azativadaya adını verdim. Çünkü tanrılar Tarhunza ve Runtiya benden bu kaleyi yapmamı istedi ve [Tarhunza'nın ... (yardımıyla)] onu inşa ettim. Benim zamanında [...]. Bu kaleyi inşa ettim ve oraya Tarhunza'yı ... yerleştirdim. Bütün nehir ülkeleri onu yılda bir öküz, hasat zamanı bir koyun, bağ bozumunda bir koyun adayarak onurlandıracaklar. O da Azativadas'a sağlık ve yaşam bahşetsin ve onu bütün kralların üstüne yükseltsin. Yüce Tarhunza ve bu kalenin tanrıları Azativadas'a uzun günler ve pek çok seneler ve bol zenginlik versin, ve onu diğer bütün krallara karşı muzaffer eylesin. Böylece bu kale Tahıl tanrısı ve Şarap tanrısının (evi) olsun. Ve böylelikle, bu ülkede yaşayanlar koyunlara, sığırlara, yiyecek ve şaraba sahip olsun. Bize bolluk yaratsınlar ve büyük başarılar sağlasınlar, ve Tarhunza ve tanrıların (yardımıyla) Azativadas'a ve Muksas'ın evine bolluk versinler.

Ve eğer (bir gün) krallardan biri, veya isim yapmış bir adam şöyle derse: "Azativadas'ın adını bu kapıdan sileceğim ve kendi adımı kazıtacağım," veya bu kaleyi kıskanır ve Azativadas'ın yaptırdığı bu kapıları "Bu kapılar benim olacak ve (üzerlerine) kendi adımı yazacağım," diyerek kapatırsa, veya kıskançlıkla onları kapatırsa, veya kötülük veya fesatlığından bu kapıları kapatırsa, göklerin tanrısı Tarhunza, göklerin Güneş tanrısı, tanrı Ea ve bütün tanrılar o krallığı, kralı ve adamı yok etsin! Gelecekte, Azativadas'ın adı güneşin ve ayın adı gibi ilelebet yaşamaya devam etsin!